Oude Hollandse graven op Petamburan, Jakarta, vm. begraafplaats Kerkhoflaan.		Taman Prasasti, Jakarta, vm. Tanah Abang

Indische graven hebben een bijzondere aantrekkingskracht. Het zijn zeer vergankelijke monumenten die getuigen van een andere tijd, een andere wereld, zijn anders dan in Nederland, dragen bijzondere teksten en hebben prachtige namen ingekerfd gekregen. Het zijn monumenten uit die andere Nederlandse wereld die inmiddels historie is geworden en waarvan de levende herinnering steeds verder van ons afdrijft. De meeste van die fraaie graven zijn inmiddels verdwenen: na de dekolonisatie zijn ze verlaten, verwaarloosd, vergeten en door moderne stadsuitbreidingen geruimd. Soms zijn er nog oude foto's van bewaard gebleven: keurig onderhouden graven in zwart-wit te Magelang, Medan of Semarang. Nazaten zijn zich dikwijls amper nog bewust van hun bestaan. Top of the bill: De vm. volledig Nederlandse begraafplaats Peneleh, Surabaya. Op enkele plekken in modern Indonesië zijn ze nog. Een mirakel. Zoals in Surabaya vele honderden (Peneleh). Of verspreid over de archipel op de erven van suikerfabrieken of op christelijke begraafplaatsen die ooit vol lagen met Nederlandse graven maar die nu een steeds chineser karakter krijgen, waar de oplettende bezoeker in een vergeten hoekje tussen de moderne graven nog weleens een paar ' kuburan belanda' kan aantreffen, zoals op Soekoen in Malang of Petamburan in Jakarta. Ook de geconserveerde graven op Tanah Abang en bij de Gereja Immanuel (Portugese Buitenkerk), beide in Jakarta, zijn een bezoekje waard. Hieronder enkele ' shots'  van die aparte sfeer, toen en nu. Uit onze eigen familie-albums of zelf geschoten.

Hierboven: Een onbekend graf, afbeelding afkomstig van een familiealbum van de familie De Lannoy-Meijer. Er valt daarom niet veel over te zeggen, dan dat het waarschijnlijk ergens op Java is, het is zelfs niet zeker of dit graf de laatste rustplaats van een familielid is. Mogelijk is dit het graf van Kapitein Jas op Tanah Abang (Batavia), vanwege de witte plaquette waarop de moeilijk leesbare tekst 'Vader Jas'  lijkt te staan.		Hetzelfde verhaal voor bovenstaand graf. Onbekend is of dit een familiegraf is en waar de foto gemaakt is.Aangezien beide foto's in hetzelfde album zaten, is dit mogelijk ook Tanah Abang.
		Links en onder : Het graf van Henri Victor Meijer (1883-1946) op begraafplaats Tanah Abang te Batavia. Zie ook op de Meijer-pagina op deze website.
Begrafenis (ca. 1946) op de Nederlandse Erebegraafplaats Menteng Poeloe te Batavia  van de als dwangarbeider in Kamp 2 aan de Pakan Baroe-spoorweg op Sumatra omgekomen Freddie Louis Meijer (1911-1945), grafnr. VI-250		Het graf tijdens een bezoek op 31-7-2009. Omstreeks 2004 is in ditzelfde graf diens later overleden weduwe herbegraven, zij was begraven op Petamburan.

Hieronder:  Museum Taman Prasasti, vm. Tanah Abang, te Jakarta.

Taman Prasasti: geconserveerde oude hollandse graven uit de 19e eeuw

PORTUGESE BUITENKERK ('Gereja Emmanuel'), Jakarta
In deze kerk uit 1692 kun je de VOC gewoon ruiken. Er staat zelfs nog een stoel die voor de Gouverneur-generaal
was gereserveerd. En die stond niet ergens achteraan. De wapenborden, het interieur, de teksten, de bouwstijl,
je bent gewoon terug in de tijd van de Kompeni. En buiten ligt het verse graf van G.G. Zwaardecroon, al bijna 300 jaar.
 

PEUTJOET, in KOTA RADJA (BANDA ACEH), Nrd. Sumatra

Lees eerst de vele boeken over de Atjeh oorlog, variërend van Paul van 't Veer tot de veel oudere werken van o.a.
Zentgraaff en Schmidt, of zuig informatie op via de talloze Tanda Mata KNIL boeken. Ze liggen bij elke De Slegte.
Onderga de verloren patrouille-Nutters, zo beklemmend beschreven door Szekely-Lulofs. Daarna naar Banda Aceh.

Via de gerestaureerde erepoort - met daarop in marmeren tafelen de vele gesneuvelden sinds de 1e Atjeh-expeditie -
Peutjoet betreden, het is een onvergetelijke ervaring. Al die namen, jaar na jaar. Dan dat veld van Eer waar de
helden rusten. "Aan onze kameraden gevallen op het Veld van Eer" staat boven de ingang gebeiteld.
Da's nog eens wat anders dan een multifunctioneel verzetsmuseum met diorama's in Nederland.
Verstild verleden, Nederlandse krijgshistorie die zijn weerga niet kent.
Inderdaad, Web, Campioni, en die krijgsheer der bergen, de Toean Guntur van de Marechaussee, Darlang.
Hier was het. Ongelooflijk.
Gesneuveld door klewangaanvallen, rentjongs, zeemijnen, vuurgevechten, hinderlagen, ziekte en uitputting, Afghanistan verbleekt erbij.
Te bedenken dat de Nederlandse overheid geen geld wil besteden aan het onderhoud van Peutjoet, waar onder haar commando
gesneuvelde onderdanen onder de tropenzon rusten, in tegenstelling tot de erevelden van de 2e Wereldoorlog.
Meer dan een schande.

De toegangspoort tot het Veld van Eer, met de marmeren platen waarop de namen van de gesneuvelden door de jaren heen				Het graf van de Molukse soldatendominee Isaac Thenu.

'S LANDS PLANTENTUIN (KEBON RAYA) in BOGOR

In de lome luwte van 's Lands Plantentuin in voormalig Buitenzorg ligt stil verscholen in het gebladerte de oude Hollandse begraafplaats met graven van koloniale notabelen, waaronder een Gouverneur-Generaal. Mooie en bekende namen, zoals Van der Parra Breton Vincent of Rochussen. De gehele tuin is een oase van rust in het hectische Bogor en ligt op een steenworp afstand van het paleis waar ooit de Nederlandse gouverneurs-generaal zetelden. Denk o.m. aan de slotscène uit de Max Havelaar film met Peter Faber, waarin deze op audiëntie komt om voor zijn zaak te pleiten; de almachtige GG keurt hem geen blik waardig, sterker, ontvangt hem niet eens. Nu rust daar zo'n machtige Gouverneur-Generaal die ooit over vele miljoenen heerste, onder het donkere lover van een laatste restje Hollands aandenken aan de periode dat deze gordel van smaragd zich onder Nederlands bester om de evenaar slingerde. Daar sta je dan als Hollandse toerist. Je zou er stil van worden, maar dat is het daar toch al. Een serene stilte hangt over deze voorname begraafplaats. Behalve op zon- en feestdagen als de dagjesmensen na het aangenaam verpozen hier hun troep achterlaten. De G.G. draait zich misschien wel om in z'n graf.

SOEKOEN (Malang)
Hieronder een impressie van de Nederlandse graven op de Christelijke begraafplaats ' Soekoen' (Sukun) te Malang.
Er zijn nu nog vele tientallen nederlandse graven aanwezig, van de ooit honderden. Bij elk volgend bezoek merk ik
dat er weer enkele graven zijn verdwenen en heruitgegeven voor nieuwe, meestal chinese graven.

Het hoofdgebouw van begraafplaats Soekoen, een herinnering aan de Nederlandse tijd		Plantersgraven op Soekoen

Graf van MJC van de Ven-Renardel de Lavalette (1849-1939) op Soekoen, ooit tussen tientallen nederlandse graven, nu temidden van vele nieuwe graven van voornamelijk chinese christenen.
				Tekst op het  verzamelmassagraf van de voormalige Nederlandse begraafplaats 'Klodjen Lor' in Malang, geruimd in 1963, nu op Soekoen: "DiSini di Makamkan Kembali Djenazah yang di PindahkanDari Kuburan Klodjen Lor Tgl. 17 oktober 1963"

Ereveld Kembang Kuning (Surabaya)

Het K. Doorman-monument op het Nederlandse Ereveld Kembang Kuning te Surabaya met de indrukwekkende tekst van Michiel Adriaansz. de Ruyter.				Kembang Kuning, Surabaya, overzicht vanaf het centrale ontmoetingspunt

Begraafplaats Kembang Kuning (Civiel)
 

Een van de indrukwekkendste monumenten en zeer bekend bij de ' ingezetenen' op Kembang Kuning, is het graf met de treurende piloot n.a.v. de ramp met de MLD Dornier vliegboot D26 in 1932.

Graf voor de omgekomen bemanning van de MLD X-4 vliegboot (1940)		Graf voor de omgekomen bemanning van de MLD T-13 vliegboot (1937)		Graf van de luchtvaartpionier A.E. Rambaldo en zijn grootvader J. Rambaldo

Soember Waras en Sentong (Lawang)
De voormalige nederlandse begraafplaats Soember Waras te Lawang is  in 1982 geruimd.
Op de nieuwe, voornamelijk chinese begraafplaats Sentong, eveneens te Lawang, bevindt zich een
verzamelgraf waarin alle bij de ruiming gevonden stoffelijke resten zijn bijgezet.
In het register van de begraafplaats Sentong staan diverse namen vermeld van graven die zijn geruimd en waarvan
de resten hierin zijn bijgezet.  Deze lijst is niet compleet omdat Soember Waras al in 1946 ernstig is gerampokt door de TNI
en  er - uit eigen ondervinding- geen complete inventarisatie van Soember Waras bleek te zijn.

"Pemindahan Kerangka Dari Makam Kristen SumberWaras Lawang Tahun 1982"		Op de voorgronf het massaverzamelgraf van de in 1982 geruimde Nederlandse begraafplaats Soember Waras, Lawang. Het bevindt zich nu te Sentong, Lawang.

OOSTERBEGRAAFPLAATS, AMSTERDAM

Geen Indisch graf in de Indische archipel, maar wel een zeer indrukwekkend grafmonument van, hoe je er ook over mag denken,
een groot militair met visie die daadwerkelijk 'iets grootsch heeft verricht' daar in Indië. Zelfs de Indonesiërs beamen dit.
Van Heutsz heeft in feite Nederlands-Indië gepacificeerd en voltooid ('n gevaarlijke term tegenwoordig maar destijds algemeen
aanvaard) en daarmee huidig Indonesië vorm gegeven.
Hier opnames van diens graf bij de hoofdingang van de Oosterbegraafplaats, voordat deze enkele jaren geleden (ca. 2004) is
verplaatst naar een minder prominente plaats. Misschien is de veranderde tijdgeest daar wel debet aan geweest.
Als reden werd gegeven de gezichtslijn zoals de architect deze ooit had bedoeld ....

DE "RATOE ADIL" WESTERLING

		Op dezelfde begraafplaats: een minder opzichtig graf dan Van Heutsz, maar van een militair die minstens even bekend danwel berucht is vanwege zijn wapenfeiten in Nederlands-Indië tijdens de bersiap, is dat van kapt. Raymond Westerling. Diens  bijzondere aanpak van terreur en intimidatie wordt heden ten dage nog bestudeerd en is qua succes nauwelijks geëvenaard. Niet iedereen is het daarmee overigens eens, maar soedah. In de Indische kring waarin ik ben opgegroeid, werd hij als een held beschouwd, en velen  in mijn familie hebben zelf de terreur ondervonden waar hij met zijn DST tegen optrad. Een persoonlijke ontmoeting met hem (1984) heb ik als zeer bijzonder ervaren.

		Hier rust mijn lieve man, vader en opa vriend van velen oud kapitein Raymond Paul Pierre Westerling geb. 31-8-1919 - overl. 26-11-1987 Voormalig commandant van het K.S.T. Rakjat Memberi Beliau Gelar Ratu Adil Rechtvaardige Vorst
				De letters op de grafsteen waren oorspronkelijk goudkleurig, en zijn later door verkleuring of aanpassing  zwart  geworden.

Ereveld Antjol (Jakarta): voormalige executieplaats aan de Javazee

PENELEH (Surabaya)
Slapers op de koele marmeren platen
Het knekelhuis van Peneleh

GRAVEN IN NEDERLAND
De Indische graven van, zeg maar, 'de gewone mensen'  zijn in de eenvormigheid die menige begraafplaats in Nederland kenmerkt,
niet direct herkenbaar, behalve door een herkenbare geboorteplaats of functie, danwel door een eigen verhaal dat verteld wordt.
Vaak wordt verwezen naar de 2e Wereldoorlog. Hierbij enkele voorbeelden.

Hier rust onze lieve man en pappa Sylvain Zodij KNIL stb.nr. 93572 19 december 1916 te 's-Gravenhage en via de Birma Spoorweg in Thailand 1942-1946 20 mei 1948 in het Oranje Nassau's Oord te Renkum Het was een zware tocht voor hem en al zijn lotgenoten van het Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger	Algemene Begraafplaats, Renkum.
	Op de algemene begraafplaats in Zeist,  bijgaand opvallend wit kruis zoals dat op de erevelden op Java gebruikelijk is. De verwijzing naar het ereveld Pandu (Bandoeng) zegt eigenlijk al genoeg. (Kinie) E.M. Zaalberg- van Elk wed. L. Zaalberg + Ereveld Pandu * 18-1-12 + 28-7-99

GRAVEN BUITEN NEDERLAND

		Bijgaande graftekst trof ik aan op Curaçao. Algemeen bekend is dat in Indië nogal eens met namen, zowel voor- als achternamen is gegoocheld, de standaardregels leken er wat ruimer te worden toegepast. Wellicht werd deze persoon door zijn naasten gewoon 'Nappie' genoemd.

Ereveld KARAKATTA, Perth, Western Australia